Kenmerken
Het Baikalmeer: het diepste (1637 meter) en het oudste (ruim 25 miljoen jaar) meer ter wereld. Andere meren zijn hooguit een paar miljoen jaar. Het meer bevat 20% van de totale zoetwatermassa ter wereld, namelijk 23.700 km³, het pool- en gletsjerijs niet meegerekend. Met een lengte van 636 km lang en gemiddelde breedte van 40 km is het de op vijf na de grootste wateroppervlakte.
Bijna alle 544 beken en rivieren brengen kraakhelder en koel water het meer in. De rivier de Selenga voert daarentegen zand en slib aan dat op de meerbodem terechtkomt. Toch raakt het meer nooit vol. Dat komt omdat het Baikalmeer geologisch gezien in een aardscheur ligt, waarlangs Azië uiteen splijt. Dat splijten gaat snel genoeg om te voorkomen dat het meer dichtslibt. Het sediment zakt dus steeds dieper weg in de scheur. Daardoor heeft zich een laag van niet minder dan 7000 meter sediment opgehoopt.

Een uniek ecosysteem
Vanaf eind november vriest het meer dicht. De ijsmassa, gevormd uit het zuurstofrijke oppervlaktewater, wordt ongeveer een meter dik. In mei gaat het ijs weer smelten. Zo gauw het gesmolten ijs de temperatuur van 4 graden bereikt is de grootste dichtheid van het water bereikt en zakt dit water weg naar de bodem. Het neemt daarbij de in het water opgeloste zuurstof mee. Dit jaarlijkse ritme van bevriezen, ontdooien en uitzakken van zuurstofrijk water heeft de unieke toestand doen ontstaan dat het meer van de oppervlakte tot de bodem zuurstofrijk water heeft. Deze verticale beweging van het water wordt versterkt doordat op verschillende plaatsen water uit de diepten van de aardkorst opwelt en het water in beweging houdt.

Landschap
Het landschap is overweldigend door de enorme uitgestrektheid van het meer, dat voortdurend fascineert met het veranderen van het weer. Het ene moment zie je een azuurblauwe watermassa onder een stralende zon en korte tijd later verandert dat in een zilvergrijze dreigende deining met schuimkoppen, terwijl een regenbui neerplenst. Je kunt er uren varen temidden van beboste bergen waar bijna geen mens woont zonder een andere boot tegen te komen. Op de oever staan huisjes van parkwachters op vele tientallen kilometers van elkaar af. Dorpjes zijn er nauwelijks.
Als tegenwicht voor de soms wilde weersituatie op het meer zijn er de baaien. Chivirkuisky baai is van adembenemende schoonheid. Een plaats waar je zo lang mogelijk zou willen blijven.

Taiga
Het Baikalmeer wordt omringd door eindeloze stille wouden, de taiga. Deze bossen worden bevolkt door beren, lynxen, sabelmarters en wolven, die allemaal maar moeilijk waar te nemen zijn. De bossen zijn belangrijk want ze houden de bodem vast waardoor er geen erosie naar het meer optreedt. Het kappen van bomen rond het meer is streng verboden.

Selengadelta
De Selenga is een rivier met een groot stroomgebied in Mongolië. Waar de Selenga in het Baikalmeer uitstroomt is een uitgestrekte delta ontstaan. Bij het begin van de delta wordt het landschap gedomineerd door gedeeltelijk beboste rivierduinen, die een eldorado zijn voor zowel liefhebbers van planten als vogels. Naar het meer toe wordt het gebied gaandeweg meer open en vlak. Daar grazen kuddes halfwilde paarden die er voor het vlees gehouden worden. Ook leven er veel kraanvogels, zeearenden en poelruiters. Overal bloeien de Siberische lissen. Bij de oevers van het meer zijn er weer duinen en wordt vee in kuddes geweid door heuse cowboys te paard.

Olkhon
Halverwege aan de westkant van het meer ligt het 70 bij 12 km grote eiland Olkhon. Op de zuidelijke helft staat geen bos meer door de schapenhouderij, maar het noordelijke deel is dichtbebost en bekend om zijn auerhoenders. Aan de westkant ligt een uitstekende rotspunt in het meer ("Kaap Boer Khan"), dat vroeger een heiligdom van de shamanen was. Shamanen zijn er nog steeds maar treden nu vooral voor toeristen op.

Baikalrob
Door de hoge leeftijd van het meer in combinatie met de geïsoleerde ligging hebben zich vele nieuwe diersoorten kunnen ontwikkelen. 80% van de soorten in het Baikalmeer komt alleen daar en nergens anders voor.

De meest spectaculaire diersoort is de Baikalrob, oftewel de nerpa. Zoölogen vermoeden dat deze soort afstamt van een groep ringelrobben die enkele miljoenen jaren geleden de Yenisej en de Angara opgezwommen zijn en in het meer terechtgekomen. Daar hebben ze zich tot een nieuwe soort ontwikkeld, de enige zoetwaterrob ter wereld. De robben, ongeveer zo'n 60.000 tot 100.000, zijn over het hele meer verspreid, maar komen in juli in grote aantallen voor bij de Uskeny-eilanden waar ze hun wintervacht afschuren langs de rotsen. De Uskeny-eilanden zijn daarom streng beschermd.

Vissen
Er leven 56 soorten vis in het meer. Oorspronkelijk waren er drie soorten donderpadden. Dit zijn schubloze zoetwatervissen met een grote kop. In de loop van miljoenen jaren hebben zich uit deze drie soorten 29 soorten ontwikkeld die uniek zijn voor het Baikalmeer. In het voorjaar zetten sommige soorten hun eieren af onder stenen langs de oever. De meest bijzondere soort donderpad die hier ontstaan is, is de olievis die hier golomyanka heet. Olievissen leven overdag op grote diepte (1000-1400m)  in het meer en komen 's nachts omhoog. Ze hebben geen zwemblaas en zijn tegen de grote drukverschillen bestand door een groot oliegehalte in het lichaam. Deze vissen zijn voor de mens niet te eten, maar ze vormen wel 80% van het voedsel van de Baikalrobben, die 300 m diep kunnen duiken om ze te vangen.

Omoel
Zijn de golomyanka's voor mensen niet interessant als voedsel, de omoel, een soort zoetwaterhouting, is daarentegen een heerlijke consumptievis. Voor de bewoners van de streek is de omoel een belangrijke voedselbron en op bescheiden schaal ook handelswaar. Ze worden aan de waslijn gedroogd en voor de winter opgeslagen of ingezouten.

Planten
In de korte zomer zijn de graslanden ware bloemenzeeën, met ratelaars, anemonen, trollius, akeleien, drie soorten lelies en tal van andere bloemen. Daartussen vliegen vele soorten vlinders waaronder het groot geaderd witje de meest talrijke is. Hun vleugels vertonen soms bruine vlekken van het stuifmeel van de lelies.

Bewoners
Russen kwamen pas rond 1600 maar zijn nu wel de grootste bevolkingsgroep. Een andere grote bevolkingsgroep zijn de Boerjaten. Zij zijn van Mongoolse afkomst. De Boerjaten hebben rond het zuiden en oosten hun eigen autonome republiek Boerjatië.
Als je bij ze op visite bent richten ze een feest aan met veel wodka en traditionele gerechten.
Veel Boerjaten zijn lamaïstische boeddhisten. In de Sovjettijd was het openlijk belijden van hun godsdienst verboden en zijn veel lama's en monniken vermoord. Nu leeft hun godsdienst weer op en is hun belangrijkste tempelcomplex, Yvolkinsky weer opgebouwd.

Milieu
Vergeleken met West-Europa is de milieuvervuiling zeer beperkt. Veruit het grootste deel van het meer is zo schoon dat het water direct drinkbaar is. De belangrijkste vervuilingsbronnen waren lange tijd de papierfabrieken bij Baikalsk, in het zuidwesten en langs de Selenga. Beide zijn inmiddels met zeer veel buitenlands geld gesaneerd.
De Selenga voert echter nog steeds veel afvalwater van steden uit een groot stroomgebied naar het meer. Wat vooral zorgen baart is vervuiling met pesticiden die het meer binnenkomen via de Selenga. Een ander zorgpunt is de toevoer van dioxinen door rookgassen van de fabrieken en de houtgestookte huishoudens.

Hoewel er op Baikalrobben gejaagd mag worden, worden er ook vele gestroopt. Door gebrek aan mensen en materieel is dat heel moeilijk te stoppen.

Een grote bedreiging gaat uit van de zeer slechte economische situatie. Men doet allerlei pogingen om dat verbeteren. Zo wordt er illegaal hout gekapt wat erosie bevordert. Aan de zuidwest punt zijn er plannen voor het aanleggen van een ski-oord, met hotels en alles eromheen.

Wereld Erfgoedlijst
Sinds 1996 staat het Baikalmeer en omgeving op de Wereld Erfgoedlijst van de Unesco. Daarmee heeft het hele meer en vooral de kustgebieden bescherming tegen aantasting. Een zeer groot deel van de gebieden rond het meer behoort tot natuurreservaten of nationale parken.

De mythe van Vader Baikal en zijn Angara
In de rijke mythologie van de Boerjaten is het meer Vader Baikal en zijn de honderden bergbeken die het meer instromen zijn kinderen. Zijn enige dochter Angara werd verliefd op Yenisei de grote rivier in het westen en wilde naar hem toe. Terwijl Vader Baikal sliep probeerde zij uit te breken naar haar geliefde. Zij maakte daarbij zo'n herrie dat haar vader wakker werd en in grote woede een rots blok naar haar wierp. Tevergeefs want Angara slaagde in haar vlucht en bereikte haar geliefde. Sinds dat moment is Baikal door Angara voorgoed verbonden met de Yenisei. Het rotsblok ligt nog steeds als de Shamanenrots in de monding van de Angara.

Terug naar top